Poedervormige zuigelingenvoeding (THIP 2005-5)
Vraag
Op de
verpakking van zuigelingenvoeding in poedervorm wordt geadviseerd om de
voeding per flesje te bereiden en direct te gebruiken. Geldt dit ook voor de
ziekenhuizen of mag daar de voeding per 24-uurs voorraad worden bereid?
Antwoord:
Enterobacter
sakazakii
E. sakazakii is een
Gram-negatieve staaf behorende tot de familie Enterobacteriaceae. Tot 1980
werd deze de "yellow-pigmented Enterobacter cloacae" genoemd.
Het organisme is zeer temperatuurtolerant. Uit de literatuur blijkt dat al bij
lage temperaturen van rond de 8° C groei optreedt (1,2). E
sakazakii wordt geassocieerd met een aantal zeer ernstige en
levensbedreigende ziektebeelden zoals meningitis, sepsis en necrotiserende
enterocolitis bij neonaten. In de literatuur is wereldwijd een aantal
meningitisgevallen beschreven veroorzaakt door de E. sakazakii (3,4).
Alhoewel het aantal gevallen laag is, zijn de consequenties van een dergelijke
infectie zeer ernstig. In het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw werden
infecties veroorzaakt door E. sakazakii gerelateerd aan poedervormige
zuigelingenvoeding in combinatie met neonatale intensive care verpleging. In
1988 werd door Muytjens et al beschreven dat in 14% van de poedervormige
zuigelingenvoeding E. sakazakii voorkwam. Dat was niet alleen in
Nederland zo, want het onderzoek was gedaan in 35 landen (5) .
De
aanwezigheid van E. sakazakii vormt het grootste microbiologische
risico bij de zuigelingenvoeding in poedervorm. Deze bacterie komt tijdens het
productieproces in de fabriek in het poeder terecht en men is niet in staat
dit te voorkomen, noch dit na het proces te verwijderen. In de Warenwet is het
vooralsnog niet geregeld hoeveel E. sakazakii in poedervormige
babyvoeding aanwezig mag zijn. Internationaal is men wel bezig hier afspraken
over te maken.
Maatregelen
Thuiszorg en
kinderdagverblijven
Omdat
poedervormige zuigelingenvoeding geen steriel product is, moeten tijdens de
bereiding tot flesvoeding de nodige maatregelen worden genomen om uitgroei van
m.o. waaronder de E. sakazakii te voorkomen. Hoe snel de bacterie
uitgroeit in de klaargemaakte flesvoeding is niet goed bekend, maar aangenomen
wordt dat dit in voeding die gedurende enige tijd bij kamertemperatuur wordt
bewaard, wel gebeurt.
In de
thuissituatie, maar ook in kinderdagverblijven, wordt aangeraden om de voeding
per flesje voor direct gebruik klaar te maken en de restanten niet te bewaren
maar weg te gooien.
Indien dit
door omstandigheden niet mogelijk is dan moet de klaargemaakte voeding direct
in een koelkast worden geplaatst. Gezien de temperatuurtolerantie van E.
sakazakii mag de temperatuur van de koelkast niet hoger zijn dan 4° C.
Ziekenhuizen
In
ziekenhuizen wordt zuigelingenvoeding in een speciale daartoe ingerichte
ruimte onder gecontroleerde omstandigheden en door deskundig personeel
klaargemaakt. Alle bij de bereiding van de voeding te gebruiken materialen
zijn thermisch gedesinfecteerd. De voeding wordt klaargemaakt in een 24-uurs
voorraad en bewaard in een koelkast die een temperatuur heeft van ten hoogste
4° C. Voordeel van dit systeem is dat de voeding klaargemaakt wordt door
deskundig personeel. Hierdoor worden fouten in de bereiding en dosering
voorkomen. Fouten in de bereiding cq
dosering kunnen, zeker voor kleine neonaten, zeer ernstige gevolgen hebben en
de risico's van beide systemen zullen tegen elkaar moeten worden afgewogen.
Indien in de
ziekenhuizen niet onder de hierboven beschreven gecontroleerde omstandigheden
kan worden gewerkt, dan moet de voeding per fles worden klaar gemaakt en
direct gebruikt. Restanten mogen niet worden bewaard maar moeten worden
weggegooid.
Literatuur:
- Farmer
J.J. 3rd, Ashbury, M.A. Hickman, F.W., Brenner D.J. The Enterobacteriaceae
study group. Enterobacter sakazakii: a new species of Enterobacteriaceae
isolated from clinical specimens. Int J Syst. Bacteriol 1980; 30;569-84.
- Farmer
J.J. 3rd et al. Biochemical identification of new species and biogroupss of
Enterobacteriaceae isolated from clinical specimens. J. Clin Microbiol.
1985;21:46-76.
- Biering
G, Karlsson S, et al. Three cases of neonatal meningitis caused by Enterobacter
sakazakii in powdered milk. J Clin Microbiol. 1989;27:2054-6.
- Jaspar
A.H.J. Muytjens HL et al. Neonatale meningitis door Enterobacter sakazakii:
melkpoeder is niet steriel en bacteriën lusten ook melk. Tijdschr.
Kindergeneeskd. 1990;58:151-5.
- Muytjens
H.L. et al. Quality of powdered substitutes for breast milk with regard to
members of the family Enterobacteriaceae. J. Clin Microbiol.
1988;26:743-6.
Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie
