Potplanten (THIP 2005-1)

Vraag:

"Zeg het met bloemen en planten", ook in de ziekenhuizen?

Antwoord:

Bloemen

In een THIP-DOC ¹   gepubliceerd in dit tijdschrift 2000 – 5 is reeds een antwoord gegeven op de vraag of bloemen een plaats hebben in het ziekenhuis. Nu, vijf jaar later zijn wij nog steeds van mening dat bloemen geen probleem vormen indien wordt voldaan aan een aantal voorwaarden die staan beschreven in de desbetreffende THIP-DOC.

Planten

De THIP-DOC uit 2000-5 gaat alleen over bloemen en niet over planten. Daarom zal in dit artikel alleen worden ingegaan op planten.

Opportunistische schimmelinfecties in het ziekenhuis zijn een toenemend probleem bij patiënten met een verminderde weerstand. De toegenomen incidentie van invasieve aspergillosis is gerelateerd aan intensievere behandelingsmethoden waardoor het immuunsysteem van de patiënt sterk wordt verminderd. Bouw en verbouwingen in en rond het ziekenhuis veroorzaken ongetwijfeld een hoog aantal Aspergillus sporen in de omgeving van de patiënt. Ook in aarde wordt Aspergillus aangetroffen.

In de literatuur zijn diverse studies te vinden met betrekking tot onderzoek naar het voorkomen van schimmels in potgrond. Zo heeft Summerbell ²  onderzoek gedaan naar het voorkomen van opportunistische schimmelpathogenen die bij mensen infecties veroorzaken.

Een totaal van 16 potentiële pathogene species werd geïsoleerd waaronder Aspergillus fumigatus tot 53.5 KVE per gram droge aarde en Scedosporium apiospermum tot 97.0 KVE/g.

Uit een andere studie van Willinger ³ blijkt eveneens dat er een toename is van invasieve aspergillosis geassocieerd met een toename van immuungecompromitteerde patiënten. De nosocomiale aspergillosis was meestal van exogene origine en gerelateerd aan bouw- en verbouwingen in en rond het ziekenhuis, wegwerkzaamheden in de omgeving van het ziekenhuis of kon worden gekweekt uit de aarde van planten.

Een studie gedaan in 2004 door Hedayati⁴ laat het resultaat zien van 23 kweken van potgrond. De resultaten lieten in 100% schimmelgroei zien en 13 verschillende soorten waaronder Penicillium spp (52%), Acremonium spp (20%), Paecilomyces spp (11,9%), Cladosporium spp.(3,7%) en Aspergillus spp. (3,1%). De conclusie van het onderzoek was dat de aanwezigheid van deze schimmels in de aarde van planten een potentiële bron van ziekenhuisinfecties kan zijn bij immuungecompromitteerde patiënten.

CDC richtlijn

In de CDC richtlijn "guidelines for environmental infection control in health care facilities" van de HICPAC June 6, 2003, wordt het onderwerp bloemen en planten ook behandeld. Deze richtlijn zegt: "Flowers and potted plants need not be restricted for immunocompetent patients, category 2. Designate care and maintenance of flowers and potted plants to staff not directly involved with patient care, category 2. If not possible use gloves and handhygiene after glove removal"⁵. Categorie 2 wordt door de CDC voorgesteld voor implementatie en ondersteund door suggestieve klinische of epidemiologische studies of uit theoretische overwegingen.

Aanbeveling

De gevonden literatuur laat zien dat in de aarde van planten grote hoeveelheden schimmels kunnen voorkomen. Wat niet duidelijk uit de literatuur gehaald kan worden is of deze schimmels ook de veroorzakers zijn van de schimmelinfecties bij patiënten. Verder is onduidelijk hoe de in de aarde gevonden schimmels onder normale omstandigheden zouden moeten worden verspreid. Contact met de potgrond hoeft niet plaats te vinden. Mocht dit contact onvermijdelijk zijn dan kunnen handschoenen worden gedragen gevolgd door handenwassen/handdesinfectie na het uittrekken van de handschoenen.

Voor afdelingen waar patiënten liggen met een normale afweer, is er geen reden tot het weren van planten. Er dienen echter wel eisen gesteld te worden aan de verzorging van de planten. De planten dienen door personeel dat niet bij de directe patiëntenzorg is betrokken te worden verzorgd. Is dit echter niet mogelijk dan dienen er tijdens de verzorging van de planten handschoenen gedragen te worden gevolgd door handenwassen of handdesinfectie na het uittrekken van de handschoenen.

Op afdelingen waar immuungecompromitteerde patiënten worden verpleegd of behandeld zoals de transplantatie afdeling, de afdeling hematologie waar beenmergtransplantaties plaatsvinden of de intensive care afdelingen en de neonatologie luidt het advies om geen planten toe te laten, ook niet op de verpleegposten en –balies. Hier liggen patiënten met een sterk gestoorde afweer en ieder mogelijk contact met de potgrond dient te worden vermeden.

Literatuur:

1. THIP-DOC Bloemen, zeg het met bloemen – ook in de ziekenhuizen in patiëntenkamers. 2000 – 5: 143.
2. Summerbell RC., Krajden S., Kane J. Mycopathologia 1989;106,1:13-22. Potted plants in hospitals as reservoir of pathogenic fungi.
3. Willinger B, Aspock C. Wien Klin Wochenschr. 1998; 5, 110 (11): 388-92. Hospital infection caused by Aspergillus — an overview of etiology and possibilities for prevention. 
4. Hedayati MT, Mohseni-Bandhi-A, Moradi S. J Hosp Infect 2004;58:59-62. A survey on the pathogenic fungi in soil samples of potted plants from Sari hospitals, Iran. 
5. CDC guidelines for environmental infection control in health care facilities. June 6 2003. HICPAC. 

Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie