Poliklinische OK’s (THIP 1999–6)

Kleine steriele ingrepen

Vraag:

Moet een kleine steriele ingreep, waarbij een klein wondgebied ontstaat, altijd op een operatiekamer worden uitgevoerd, of is het verantwoord om dit uit te voeren op een behandelkamer op de afdeling of polikliniek?

Antwoord:

Het College van Ziekenhuisvoorzieningen onderscheidt twee ruimten voor het doen van ingrepen: de operatiekamer en de behandelkamer.

Een operatiekamer is een kamer waarin steriele ingrepen, waarbij een hoge reinheidsgraad is vereist, kunnen worden uitgevoerd. Aan deze kamer is een aantal eisen gesteld:

Een operatiekamer is gelegen binnen een operatiecomplex. Een operatiecomplex moet onafhankelijk gelegen zijn van de rest van het ziekenhuis en ook van de luchtbeweging van het ziekenhuis.

Wat de luchtbeweging betreft moet het operatiekamercomplex ingedeeld zijn in zones waarbij de luchtbeweging verloopt vanaf de plaats waar de steriele ingrepen worden uitgevoerd, de operatiekamer, naar het gedeelte waar minder strenge eisen gelden zoals sluizen en kleedkamers.

Het operatiecomplex moet voorzien zijn van een modern goed functionerend luchtconditioneringssysteem met filters. De toegevoerde lucht moet kiemarm zijn en op de operatiekamer zelf dient altijd een overdruk te heersen. De overdruk heeft tot doel te verhinderen dat kiemen van buitenaf de OK’s binnen zweven. Voor het kiemam houden van de operatiekamerlucht wordt een luchtwisseling van twintig maal het volume van de operatiekamer per uur geadviseerd.

Door het kiemarm houden van de operatiekamerlucht, wat alleen effectief kan zijn indien tevens wordt voldaan aan een goede discipline en de kledingeisen in acht worden genomen, wordt voorkomen dat het operatiegebied, in het bijzonder de operatiewond, wordt besmet met micro-organismen vanuit de lucht.

Behandelkamer

Een behandelkamer is een kamer centraal gesitueerd in een poliklinisch behandelcentrum of decentraal in een spreekeenheid van het betreffende specialisme. Over het algemeen bezit een behandelkamer geen modern luchtbehandelingsysteem noch bestaat er een overdruk in de behandelkamer.

Volgens het College voor Ziekenhuisvoorzieningen mogen in een behandelkamer alleen ingrepen worden uitgevoerd die geen hoge reinheidsgraad vereisen noch algehele anesthesie of verpleegkundige nazorg.

Het College voor Ziekenhuisvoorzieningen kent geen tussenvorm tussen operatiekamer en behandelkamer. De vraag welke chirurgische ingrepen waar mogen plaatsvinden kan dus heel simpel worden beantwoord met: alleen in de operatiekamer. Alle ingrepen die bijvoorbeeld in dagverpleging plaatsvinden, per definitie onder enige vorm van anesthesie en bewaking na de ingreep, horen wat het College voor Ziekenhuisvoorzieningen betreft in een operatiekamer op het operatiecomplex te worden uitgevoerd.

Is dit wenselijk?

De trend is sterk om meer ingrepen buiten het OK-complex te doen. Dit is begrijpelijk want de medische wetenschap staat niet stil, noch de technische ontwikkelingen. Zo is het nu mogelijk om via de z.g. ‘kijkoperaties’ galblazen te verwijderen of appendectomieën uit te voeren. Hierbij is het operatiegebied klein en de tijdsduur van de ingreep kort, waardoor het risico op contaminatie van het operatiegebied duidelijk is verminderd. Moeten er dan dezelfde eisen worden gesteld aan de luchtbehandeling op een kamer waarin dit soort ingrepen plaatsvinden als tijdens operaties waarin een groot wondgebied ontstaat?

Allereerst zal de vraag: ‘Welke ingrepen mogen onder welke condities plaatsvinden’, beantwoord moeten worden. De beantwoording van deze vraagstelling is echter niet alleen aan de WIP maar zal veel breder moeten worden behandeld.Momenteel bekijkt de WIP welke mogelijkheden voorhanden zijn om, met een zo breed mogelijk draagvlak, de vraag:’Welke ingrepen kunnen onder welke verantwoorde omstandigheden worden uitgevoerd’, beantwoord te krijgen.

Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie