PEG-katheter (THIP 1999-1)

Vraag:

Welk desinfectans mag gebruikt worden voor desinfectie van de huid bij de verzorging van centraal veneuze katheters en de PEG-katheter?

Antwoord:

De keuze wordt bepaald door de aard van het afdekmateriaal, folieverband of gaasverband, dat men gebruikt. Het materiaal waarvan de katheter is gemaakt is van ondergeschikt belang. Als desinfectiemiddelen komen in aanmerking:

- Alcohol 70%
- Chloorhexidine 0,5% in alcohol 70%;
- Jodium tinctuur of povidonjodium

Alcohol 70%

In zijn gebruiksaanwijzingen adviseert de fabrikant vaak om een bepaald desinfectiemiddel juist wel of niet te gebruiken. Dit zou dan afhankelijk zijn van de aard van het kathetermateriaal. Een goed voorbeeld hiervan is het gebruik van alcohol 70% bij polyurethaan katheters zoals de PEG-katheter. Daarbij mag geen alcohol 70% gebruikt worden omdat het poly-urethaan waarvan de katheter is gemaakt op den duur wordt aangetast bij veelvuldig contact met véél alcohol. Het materiaal kan dan enigszins verweken en bij de PEG-katheter kan de maatverdeling eventueel wat vager worden ⁽¹⁾.

Hier gaat het dus om continue blootstelling aan veel alcohol. In de praktijk wordt na het verwijderen van het folieverband of gaasverband de huid gedesinfecteerd met alcohol 70% en aan de lucht gedroogd. De hoeveelheden alcohol die hierbij worden gebruikt kan men niet groot noemen en evenmin kan er sprake zijn van een langdurig contact van de katheter met de alcohol, omdat alcohol bij normaal gebruik op de huid binnen 30 tot 45 seconden aan de lucht is gedroogd. Wij vinden dan ook dat men het advies van de fabrikant moet zien in de wetenschap dat er inderdaad wel een reactie bestaat tussen stoffen waaruit de katheter is vervaardigd en alcohol 70%, maar dat dit in de praktijk bij normaal gebruik niet leidt tot aantasting van de katheter. Voor desinfectie van de insteekopening van poly-urethaan katheters is ons inziens alcohol 70% een uitstekend huiddesinfectans. Na desinfectie met alcohol 70% wordt de insteekopening afgedekt met een steriel gaas.

Chloorhexidine 0,5% in alcohol 70%.

Wanneer de insteekopening van de PEG-katheter of centraal veneuze katheter wordt afgedekt met een doorzichtig folieverband, komt alcohol 70% alléén niet in aanmerking voor desinfectie van de huid, en wordt het gebruik van chloorhexidine 0,5% in alcohol 70% geadviseerd.

Onder infuusfolie is de kans op vochtophoping groter waardoor er een grotere dichtheid van de huidflora ontstaat^(2-4). Momenteel zijn er folieverbanden op de markt die, door betere doorlaatbaarheid voor waterdamp, de kans op vochtophoping en uitgroei van de huidflora verminderen.

Alcohol 70% heeft een snelle kiemdodende werking en is bactericide, tuberculocide, fungicide en virucide. Een van de belangrijkste eigenschappen van chloorhexidine is dat het zich hecht aan de huid en daar minstens 6 uur na applicatie chemisch actief blijft⁽⁵⁾. Regelmatig gebruik heeft een cumulatief effect waardoor een blijvend sterke reductie van de huidflora optreedt⁽⁵⁾. Combinatie van alcohol 70% met chloorhexidine 0,5% verenigt de snelle kiemdodende werking van alcohol 70% en de residu-werking van chloorhexidine.

Gebruik van deze combinatie voordat de huid wordt afgedekt met een folieverband, voorkomt of minimaliseert uitgroei van de huidflora onder het folieverband. Het folieverband laat een directe inspectie van de insteekopening toe en hoeft pas vervangen te worden wanneer het verband loslaat. Het is van belang dat men de inwerkingstijd en de droogtijd van het desinfectiemiddel in acht neemt. Voordat het folieverband wordt opgebracht moet de huid goed droog zijn. In Amerikaanse literatuur wordt het gebruik van een doorzichtig folieverband niet geadviseerd. Folieverbanden worden geassocieerd met een verhoogd kolonisatie- en infectiepercentage in vergelijking met gaasverband. Wordt het toch gebruikt, dan wordt een gebruikstermijn van 48 uur aanbevolen^(6,7). In Amerika is chloorhexidine 0,5% in alcohol 70% niet geregistreerd en het wordt daarom niet gebruikt voor desinfectie van de insteekopening voordat het folieverband wordt aangebracht. De Amerikaanse literatuurgegevens zijn in Nederland niet bruikbaar en wijken af van de Nederlandse literatuurgegevens^(8,9).  

Jodiumtinctuur en povidonjodium

Jodiumtinctuur (vrij jodium opgelost (1%) in alcohol) heeft een snelle kiemdodende werking en werkt op alle vegetatieve bacteriën, virussen en schimmels. Jodium irriteert de huid en na desinfectie moet de resterende jodium met alcohol weggenomen worden. Jodiumtinctuur en povidonjodium hebben minder residu-werking dan chloorhexidine en worden alleen aanbevolen als huiddesinfectans wanneer de insteekopening wordt afgedekt met een steriel gaas. Door het ontbreken van de residu-werking wordt het niet toegepast indien een infuusfolieverband wordt gebruikt.

Besluit

De keuze van een huisdesinfectiemiddel voor de desinfectie van de insteekopening van de PEG-katheter of centraal veneuze katheter is dus niet afhankelijk van de aard van het materiaal van de katheter, maar van de aard van het afdekmateriaal.

Literatuur

1. Correspondentie Nutricia 1998.
2. Werkgroep Infectie Preventie. Preventie van infecties ten gevolge van intravasale therapie. Leiden, in bewerking. (gepubliceerd in februari 2000)
3. Johnson A, OIppenheim BA. Vascular catheter-related sepsis: diagnosis and prevention. J Hosp Infect 1992;20:67-78.
4. Cobb DK, High KP, Sawyer RG. A controlled trial of scheduled replacement of central venous pulmonary-artery catheters. N Engl J Med 1992;327:1062-1068.
5. Werkgroep Infectie Preventie. Richtlijn desinfectie en sterilisatie. WIP-richtlijn no. 3a. Leiden 1991.
6. Mayhall CG ed.. Hospital epidemiology and infection control, 1996. Williams and Wilkins, Baltimore USA.
7. Conly JM, Grieves K, Peters B. A prospective, randomized study comparing transparant and dry gauze dressings for central venous catheters. J Infect Dis 1989;159:310-319.
8. Wille JC, Blusse van Oud Alblas A, A comparison of four film-type dressings by their antimicrobial effect on the flora of the skin. J Hosp Infect 1989;14:153-58.
9. Wille JC, Blusse van Oud Alblas A, Thewessen EAPM. A comparison of two transparent film-type dressings in central venous therapy. J Hosp Infect 1993;23:113-121.

Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie