Het gebruik van een neus/mondmasker
tijdens een operatie (THIP 2002-1)
Vraagstelling:
Welk
effect heeft het achterwege laten van het dragen van een neus/mondmasker
tijdens operaties op het voorkomen van postoperatieve wondinfecties?
Antwoord:
In
1897 wordt door professor Mikulicz, een chirurg uit Breslau, voor het eerst
het gebruik van een chirurgisch masker gemeld(1). Druppels die
vrijkomen in de omgeving door praten, hoesten en niezen zouden door een masker
kunnen worden tegengehouden.
Over
het effect van het dragen van een masker op postoperatieve wondinfecties wordt
een jaar later door zijn assistent Hubener gepubliceerd(2)
Hierna
zijn diverse studies gepubliceerd die de verschillende in de handel zijnde
chirurgische maskers met elkaar vergelijken en die aangeven wat de beste
manier is om deze maskers te dragen.
Een
studie van N.W.M. Orr gepubliceerd in 1981(3) was de eerste klinische
studie die vraagtekens zette bij het dragen van een neus/mondmasker. De studie
van Orr bracht de eerste discussie over het nut van het dragen van
chirurgische maskers op gang en was de aanleiding tot veel experimentele
studies.
Op
de studie van Orr is het een en ander aan te merken. Zo is de studie een niet
gecontroleerde, niet gerandomiseerde, niet geblindeerde studie waarbij gebruik
wordt gemaakt van een historische controlegroep. Hierdoor is de kans op bias
groot. In de volgende experimentele studies zijn er geen gestandaardiseerde
technieken gebruikt om de verschillende chirurgische maskers en de filtratie
van micro-organismen te meten.
Literatuursearch
Op
Medline is een literatuursearch gedaan ( 1966 – 2001 ). De gebruikte
zoekwoorden zijn: “masks” en “postoperative wound infection”. In deze
literatuursearch zijn studies opgenomen waarin een vergelijking gemaakt is
tussen een operatieteam met masker en een operatieteam zonder masker en
waarbij de uitkomst postoperatieve wondinfecties is. De onderzoeken zijn op
kwaliteit beoordeeld volgens de criteria van Jadad et al.
De
literatuursearch resulteerde in vijf trials waarvan twee voldeden aan de
selectiecriteria. Dit waren de studies van GV Chamberlain en E Houang en Th G
Tunevall (4) . De studie
van Chamberlain en Houang hield vroegtijdig op. Het onderzoek van Tunevall
blijft daarmee als enig te
beoordelen onderzoek over. .
Het
onderzoek van Tunevall
De
studie laat een groot aantal vragen open. Zo is er in de studie geen
beschrijving van de individuele duur van de folluw up van de patiënten. Met
andere woorden, zijn alle patiënten wel even lang vervolgd? Dit kan een
mogelijke selectiebias zijn.
In
de studie wordt geen rapportage gedaan over de antibioticatoediening voor
andere infecties dan de postoperatieve wondinfecties. De operatieduur wordt
niet vermeld. Er is geen vermelding van het wel of niet aanwezig zijn van
peroperatieve complicaties. Niet beschreven is of er controle heeft plaats
gehad en of antibioticaprofylaxe volgens de richtlijnen van de kliniek is
toegediend.
Ook
de duur van de ziekenhuisopname is niet gegeven evenals de wijze waarop het
neus/mondmasker in de studieperiode is gedragen. Al deze factoren zijn
mogelijke confounders.
De
conclusie van Thunevall is dat het gebruik van een neus/mondmasker tijdens de
operatie dient ter protectie van de medewerkers tegen contact met bloed en
ander patiëntenmateriaal. Voor de bescherming van de patiënt is het mogelijk
niet effectief en kan ter discussie worden gesteld.
Het
onderzoek is alleen gedaan op een algemeen chirurgische OK. Het overzetten van
de verkregen gegevens naar andere gespecialiseerde chirurgie zoals orthopedie
en thoraxchirurgie is niet gerechtvaardigd.
Conclusie
Het
doel van het dragen van een neus/mondmasker tijdens de operatie is om te
voorkomen dat het operatiegebied wordt besmet via druppels verkregen door
hoesten, praten en/of niezen. Om te besluiten het neus/mondmasker af te
schaffen moet eerst worden bewezen dat het weglaten van het masker niet leidt
tot meer postoperatieve wondinfecties veroorzaakt door micro-organismen
afkomstig uit de mond/keelholte van leden van het operatieteam. Alleen de
studie van Tunevall zou volgens de kwaliteitsbeoordeling van Jadad in
aanmerking komen om hier een antwoord op te geven. Maar om de hierboven
beschreven redenen valt ook deze studie af.
Tot
nu toe zijn er geen argumenten die het afschaffen van een mond/neusmasker
rechtvaardigen. De theorie achter het masker
“staat als een huis”. Eigenlijk zijn wij ondanks al het gedane onderzoek
niet verder dan Hubener sinds 1897.
Literatuur
- Mikulicz
J. Das operiren in sterilisierten Zwirnhandschuhen und mit Mundbinde.
Centralblatt für Chirurgie. 1897;26:714.
- Hubener
W. Uber die möglichkeit der Wundinfection vom Munde und ihrre Verhütung
durch Operationsmasken. Zeitschrift für Hygiene. 1898;28:348.
- Orr NWM. Is a mask necesarry in the operating theathre? Ann R Coll Surg Engl
1981;63:390.
- Tunevall Th.G. Postoperative wound infections and surgical face masks: a controled
study. World J Surg 1991;15:388.
Literatuursearch:
Mw. B. Niël-Weise, arts-microbioloog van de Werkgroep Infectie Preventie.
Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie
