Handreiniging of desinfectie (THIP 2007-3)

Vraag

Heeft handdesinfectie na handenwassen een meerwaarde ter voorkoming van infecties op de gewone verpleegafdelingen en intensive care’s?

Indicatie handreiniging

Handen worden altijd gewassen indien deze zichtbaar vuil zijn of plakkerig aanvoelen. Daarmee wordt het vuil verwijderd en daarmee ook een groot deel van de transiente micro-organismen. Handreiniging heeft geen invloed of de residente flora en gezien de kolonisatieresistentie is het de vraag of dat wenselijk is. Ook dienen de handen te worden gewassen bij contact met patiënten met micro-organismen die ongevoelig zijn voor alcohol of waarvoor een te lange inwerktijd nodig is die in de praktijk niet haalbaar is zoals bijvoorbeeld Clostridium difficile en norovirus.

Indicatie handdesinfectie

Handdesinfectie wordt toegepast in die situaties waarbij de handen niet zichtbaar zijn vervuild of plakkerig aanvoelen maar door de werkzaamheden wel besmet zijn met micro-organismen of wanneer een sterke reductie van transiente flora op de handen gewenst is omdat er bijvoorbeeld infectierisicovolle handelingen bij een patiënt moet worden uitgevoerd.

Middelen

Zeep:

Voor handreiniging kan gebruik worden gemaakt van een vloeibare zeep. Het is wenselijk om hiervoor een zo veel mogelijk indifferente zeep te gebruiken zonder toevoeging van bijvoorbeeld parfums. Dit kan mogelijke allergieën helpen voorkomen, omdat de in de zeep bijna altijd aanwezige conserveringsmiddelen overgevoeligheidsreacties kunnen veroorzaken. Indien men gevoelig is voor deze conserveermiddelen dient men advies van deskundigen zoals bijvoorbeeld de hygiënist of de arbodienst in te winnen.

Handdesinfectans:

Voor handdesinfectie wordt momenteel gebruik gemaakt van een handalcohol. Hiervoor komt ethanol in de concentratie van 70% in aanmerking of een isopropylalcohol. Er zijn ook andere handdesinfectantia op de markt die alleen kunnen worden gebruikt indien deze middelen voldoen aan de Europese normering EN 1500.

Desinfecterende zepen:

Desinfecterende zepen zijn zepen waaraan een desinfectans is toegevoegd. Omdat uit de literatuur blijkt dat de werking van een desinfecterende zeep minder is dan die van een handalcohol en niet de voordelen biedt zoals hieronder beschreven, van een handalcohol, wordt gebruik van dergelijke zepen niet door de WIP geadviseerd.

Voorkeur voor het gebruik van handdesinfectans

Omdat alcohol geen reinigende werking heeft, zoals hierboven als staat aangegeven, moeten de handen altijd worden gewassen bij zichtbare vervuiling. In al de overige gevallen wordt de voorkeur gegeven aan het gebruik van een handalcohol of een desinfectans dat voldoet aan de EN 1500. Een handdesinfectans die voldoet aan de EN 1500 zoals handalcohol heeft een snelle kiemdodende werking en is in staat om in 10 seconden de meeste vegetatieve bacteriën te doden. Het doodt echter geen bacteriesporen. Aan een handalcohol is een terugvetter toegevoegd zodat de handen na gebruik niet uitdrogen. Handalcoholen zijn dus minder agressief voor de huid van de handen dan zepen. Voor een goede handreiniging met water en zeep moeten de randvoorwaarden aanwezig zijn zoals bij het gebruik van zepen: een wasbak met kraan, een houder met papieren handdoekjes en een pedaalemmer. Al deze materialen zijn bij het gebruik van een handalcohol niet nodig, enkel een dispenser met handalcohol volstaat. Ook kan handalcohol worden gebruikt bij en aan het bed van de patiënt. Door de directe toegankelijkheid van handalcohol kan tijd worden bespaard en is het aannemelijk dat de bereidheid van de gezondheidszorgmedewerkers om handhygiëne toe te passen groter wordt.

Voorkomen van infecties

Gezien de grotere kiemreductie van alcoholen, de betere huidvriendelijkheid en het gebruikersgemak wordt de voorkeur uitgesproken voor handdesinfectie i.p.v. handreiniging. Echter in de literatuur is niet aangetoond dat handalcohol meer infecties voorkomt dan handreiniging met zeep. Ter voorkoming van ziekenhuisinfecties moet handreiniging en handdesinfectie dan ook worden gezien als twee gelijkwaardige methoden.

Handreiniging gevolgd door handdesinfectie

Indien de handen na reiniging met water en zeep goed zijn gedroogd met een papieren handdoek is het niet aan te bevelen om vervolgens nog een huiddesinfectie met een handalcohol toe te passen om een beter effect te bereiken. De bacteriologische winst is verwaarloosbaar klein en de huid van de handen wordt hierdoor extra belast met als gevolg het ontstaan van huidbeschadigingen. Bij huidbeschadigingen zal de tolerantie voor alcohol sterk afnemen. en.”Dubbel gebruik” leidt dus alleen maar tot verlaging van de compliance.

Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie