Een werkeiland op de intensive care? (THIP 2002–3)
Vraagstelling:
In
de richtlijn Infectiepreventie op de intensive care afdeling wordt aanbevolen
om de beademde IC-patiënt, met bijbehorend bed en apparatuur als een
'werkeiland' te beschouwen. Wat wordt er verstaan onder een werkeiland?
Antwoord:
Patiënten
die verpleegd worden op een intensive care afdeling hebben een verhoogd risico
op infecties. Op intensive care-afdelingen komen 5 tot 10 keer meer
ziekenhuisinfecties voor dan op de andere afdelingen. Deze verhoogde kans is
te verklaren door de verminderde weerstand en het onderliggend lijden van de
patiënten die op de intensive care-afdeling zijn opgenomen. Daarnaast zorgen
de vele risicovolle ingrepen, zoals beademing, centrale lijnen, katheters etc.
voor een verhoogd infectierisico.
Infecties
zijn te verdelen in endogene en exogene infecties. De oorzaak van een endogene
infectie is de flora van de patiënt zelf. Blootstelling aan deze endogene
flora is niet altijd te vermijden.
Exogene
infecties worden veroorzaakt door micro-organismen afkomstig vanuit de
omgeving.
Voor
het overbrengen van de micro-organismen vanuit de omgeving is een vehiculum
nodig. Voorbeelden hiervan zijn de handen van de medewerkers, de bij de patiënt
gebruikte apparatuur en de inademingslucht.
Om
de patiënt te beschermen tegen de flora vanuit een exogene besmettingsbron
moet voorkomen worden dat de patiënt in aanraking komt met micro-organismen
vanuit de omgeving. Maar daarnaast dient voorkomen te worden dat de flora
behorende bij deze patiënt zich kan verspreiden in de omgeving.
De
in de WIP richtlijn voor de Intensive care-afdeling (1) aangegeven
maatregelen zijn erop gericht om overdracht van micro-organismen naar en van
de patiënt te voorkomen. Met de te nemen maatregelen isoleert men als het
ware de patiëntenflora in de 'eigen' omgeving. Het begrip 'werkeiland' moet
dan ook worden gezien als een plaats van waaruit micro-organismen niet kunnen
ontsnappen.
Om
micro-organismen zo plaatsgebonden te houden, dient men een goede hygiënische
werkhouding te hebben. Bij de behandeling en verzorging van een beademde patiënt
is het bijna onvermijdelijk dat tijdens de werkzaamheden, het
beademingsapparaat of andere apparatuur wordt aangeraakt. Hierdoor wordt
hetgeen wordt aangeraakt besmet met de flora van de patiënt. Een zeer
belangrijke besmettingsweg hierbij vormen de handen van de medewerkers. Een
goede handhygiëne is dan ook een eerste vereiste om verspreiding van de
micro-organismen van de patiënt in de omgeving te voorkomen. Handhygiëne is
dus vóór en na alle werkzaamheden bij de patiënt een vereiste.
Tevens
moet aandacht worden gegeven aan reiniging en eventueel desinfectie van de
directe omgeving van de patiënt. De apparatuur dient dagelijks huishoudelijk
te worden gereinigd. In een eerdere THIP-DOC is ingegaan op de vraag wanneer
er moet worden gereinigd en wanneer desinfectie is geïndiceerd(2).
Het
reinigen van de omgeving van de patiënt dient in het kader van het
'werkeiland' patiënt-gebonden te zijn. Dit betekent dat ieder bed eigen
schoonmaakmateriaal zou moeten hebben. In de praktijk blijkt dit niet altijd
haalbaar te zijn. Daarom moeten er, indien gemeenschappelijk materiaal wordt
gebruikt, hoge eisen op het gebied van de hygiëne aan het schoonmaakmateriaal
worden gesteld.
De
bij de patiënt gebruikte materialen, zoals een bloeddrukmeter, stethoscoop,
thermometer etc. dienen patiëntgebonden te zijn. 'Niet-werkeiland' dus niet-
patiëntgebonden materialen dienen altijd na gebruik te worden gereinigd en
gedesinfecteerd, voor zij gebruikt worden bij andere patiënten.
De
term 'werkeiland' moet worden gezien als een combinatie van algemene
voorzorgsmaatregelen en contactisolatie. Het is een gebied waarbinnen de
verzorging van de patiënt zich afspeelt. Om besmetting van elders (maar ook
naar anderen) te voorkomen, dient er voldoende ruimte te zijn om de
verzorgingstaken te vervullen. Naast handhygiëne is het voorkomen van direct
contact met materialen van andere patiënten van essentieel belang om
kruisbesmettingen te voorkomen.
Kortom:
Een 'werkeiland' is een fictieve kamer met alles erin en eraan.
Literatuur
- Werkgroep
Infectiepreventie; WIP-richtlijn 39, Infectiepreventie op de intensive
care-afdeling. Leiden, 1999.
- THIP-DOC: vraag en antwoord; Desinfecteren en/of reinigen. THIP-DOC
2001;4:VII-VIII.
Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie
