Dagbehandeling (THIP 1997-5)
Vraag:
Moeten ingrepen die in dagbehandeling worden
uitgevoerd op de operatiekamer gebeuren of mogen deze ingrepen in een
ruimte buiten de OK worden uitgevoerd waar minder stringente eisen worden
gesteld aan hygiëne en luchtbehandeling?
Antwoord:
Wat is dagbehandeling?
Onder dagbehandeling verstaat men een zorgvorm
waarbij de patiënt op de dag van de operatie wordt opgenomen en diezelfde
dag enige tijd na de ingreep weer wordt ontslagen. Het betreft hier niet
alleen patiënten die van huis komen, maar ook patiënten die elders in
het ziekenhuis liggen en die voor de ingreep één dag in dagbehandeling
worden opgenomen. Dagbehandeling is dus altijd een zorgvorm van korte
duur.
Welke ingrepen worden in dagbehandeling uitgevoerd?
Ingrepen die in dagbehandeling worden uitgevoerd,
zijn meestal schone ingrepen van korte duur. Het gaat hierbij om ingrepen
waarbij de huid en de slijmvliezen worden doorbroken, waarbij anesthesie
wordt toegepast en waarbij na afloop van de ingreep gedurende enige tijd
verpleegkundige zorg is vereist(1). Voor dagbehandeling komen
patiënten in aanmerking zonder ernstig onderliggend lijden of waarvan
niet wordt verwacht dat zich tijdens of direkt na de ingreep ernstige
complicaties zullen voordoen. Het moet dus gaan om relatief kort durende
en van tevoren geplande ingrepen. Door de verbeterde medische technologie,
zoals de minimaal invasieve chirurgie en de kortwerkende anesthesie, neemt
het aantal ingrepen in dagbehandeling toe. Ongeveer 35% van alle
operatieve ingrepen vindt momenteel plaats in dagbehandeling.
Uit een enquète die de WIP in 1996 onder hygiënisten
hield, bleek dat in Nederland binnen de ziekenhuizen ongeveer 80% van de
ingrepen in dagbehandeling plaatsvond binnen het OK-complex en de rest
buiten het OK-complex onder 'niet OK-condities'. 35% van de geënquêteerde
ziekenhuizen beschikte over ruimten buiten het OK-complex waarin operatie
ingrepen plaatsvinden. Voorbeelden van ingrepen die nu in dagbehandeling
gebeuren zijn: liesbreukoperatie, strippen van varices, tonsillectomie,
laparoscopische sterilisatie, cataractoperatie, flapoorcorrectie en
knie-arthroscopie. Het strippen van varices, flapoorcorrecties en
knie-arthroscopie worden volgens de enquête het meest frequent uitgevoerd
buiten het OK-complex.
Waar kunnen de ingrepen plaatsvinden?
In de bouwkundig functionele maatstaven ten
behoeve van nieuwbouwplannen voor een operatie-afdeling in een algemeen
ziekenhuis, opgesteld door het College voor Ziekenhuisvoorzieningen (CvZ),
maakt het College alleen onderscheid tussen een operatiekamer en een
behandelkamer voorzover het medische ingrepen betreft(2).
Volgens het CvZ verstaat men onder een operatiekamer
een ruimte waarin ingrepen worden verricht die een hoge reinheidsgraad,
inclusief alle bouwkundige en installatietechnische consequenties, zoals
luchtbehandeling en de aanwezigheid van een anesthesioloog vereisen. In
een beperkt aantal gevallen is wel een hoge reinheidsgraad vereist, maar
geen anesthesioloog.
Het College verstaat onder een behandelkamer
een ruimte waarin ingrepen worden verricht die in principe een minder hoge
reinheidsgraad vereisen en waar geen algehele anesthesie wordt toegepast.
Kenmerkend voor deze ruimte is dat er onder normale omstandigheden geen
beroep wordt gedaan op gemeenschappelijke ziekenhuisdiensten. Er komen dus
geen operatie- en anesthesieteams aan te pas. Deze behandelkamers zijn òf
centraal gesitueerd, bijvoorbeeld in een poliklinisch behandelcentrum, òf
decentraal in een polikliniekeenheid van het betreffende specialisme. Er
zijn chirurgische en urologische behandelkamers en
cardio-angiografiekamers(2).
Volgens het CvZ mogen in een behandelkamer geen
medische ingrepen plaatsvinden die de aanwezigheid van een chirurgisch
team en een anesthesieteam vereisen en die een hoge reinheidsgraad
noodzakelijk maken Patiënten die in een behandelkamer een medische
ingreep ondergaan, hebben ook geen verpleegkundige nazorg nodig.
In het standpunt van het College voor
Ziekenhuisvoorzieningen is geen ruimte gelaten voor een tussenvorm, zoals
bijvoorbeeld een poliklinische operatiekamer.
Waar moeten de ingrepen in dagbehandeling plaatsvinden?
Of medische ingrepen in dagbehandeling mogen
worden uitgevoerd op de operatie-afdeling of in een ruimte buiten de OK
hangt af van de aard van de ingreep. Hierbij is dus niet het begrip
'Dagbehandeling' bepalend, maar de medische ingreep zelf. Er bestaat in
Nederland geen consensus over de vraag welke operatieve ingrepen mogen
plaatsvinden buiten de OK. Overeenstemming zou moeten worden bereikt over
de vragen:
Welke operatieve ingrepen mogen buiten de OK
plaatsvinden?
Welke ruimte komt daar dan voor in aanmerking?
Welke eisen moeten er aan deze ruimte worden
gesteld?
Bij onververanderde regelgeving van het College
voor Ziekenhuisvoorzieningen is de vraag te vereenvoudigen tot:
Welke ingrepen in dagbehandeling mogen in een
behandelkamer worden uitgevoerd?
Conclusie:
De vraag 'Waar moeten ingrepen in dagbehandeling
plaatsvinden?' is verkeerd gesteld: dagbehandeling is geen criterium bij
de keuze van de plaats van uitvoering van de ingreep. De aard van de
ingreep is hiervoor bepalend. Richtlijnen voor dagbehandeling zijn pas op
te stellen nadat duidelijk is geworden welke ingrepen in een behandelkamer
mogen worden uitgevoerd.
Literatuur:
-
Nationale Raad voor de Volksgezondheid.
-
Dagverpleging. Advies over de ontwikkeling van
dagverpleging in ziekenhuizen. Zoetermeer. 1993.
-
College voor Ziekenhuisvoorzieningen. Bouwkundig
– functionele maatstaven ten behoeve van nieuwbouwplannen voor een
Operatie-afdeling in een algemeen ziekenhuis. Rapport nummer 052. Utrecht
1995.
Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie
