Bloemen (THIP 2000-5)

Vraag:

Zeg het met bloemen – ook in de ziekenhuizen in patiëntenkamers?

Antwoord:

Het is heel gebruikelijk om als blijk van medeleven voor patiënten in het ziekenhuis een bloemetje mee te nemen. De ziekenkamer wordt erdoor opgefleurd en de patiënt geniet ervan. Bloemen zijn uit het ziekenhuis dan ook niet weg te denken.

Dat er microbiologisch ook gevaren zijn verbonden aan bloemen in het ziekenhuis, in het bijzonder het bloemenwater, is een onderwerp dat niet vaak ter sprake komt. Wat zijn nu deze gevaren en wat betekent dit voor de infectiepreventie?

Literatuur

Uit onderzoek gepubliceerd in The Lancet in 1973, in The American Journal of Infection Control 1991, in The Journal of Hygiene 1978 en in British Journal of Surgery 1975 ^(1-5)  blijkt dat bloemen en vooral bloemenwater grote hoeveelheden pathogene micro-organismen (m.o.) werden gevonden. Een relatie met de gevonden pathogene m.o. en infecties bij patiënten kon in deze vijf studies echter niet worden aangetoond.

Andere literatuur waaruit blijkt dat bloemenwater of de bloemen zelf als oorzaak kunnen worden aangemerkt voor het ontstaan van een infectie hebben we niet gevonden. Ook in het boek Hospital Infections 4^e editie van J.V. Bennett en P.S. Brachman uit 1998 werd dit ’gebrek aan bewijs’ aangegeven⁽⁶⁾.

Praktijk

Gewoonlijk worden verse bloemen door het bezoek van de patiënt tijdens de bezoekuren meegebracht of worden bloemen bezorgd. De bloemen worden door de patiënt zelf, door de verpleegkundige of een andere medewerker in een bloemenvaas, gevuld met vers water gezet. De bloemen staan op een tafel naast de patiënt of in een raamkozijn. Dagelijkse verzorging van de bloemen bestaat in het verversen van het water of het bijgieten van vers water. De bloemen worden verzorgd door een personeelslid of door de patiënt zelf. De levensduur van bloemen in ziekenhuizen is meestal maximaal één week.

Overdracht van micro-organismen

Grote hoeveelheden pathogene m.o. zullen al na een dag in het bloemenwater aanwezig zijn. Bij de verzorging van bloemen kunnen de handen worden besmet en indien deze naderhand niet worden gewassen of gedesinfecteerd met een handalcohol, kan overdracht van deze pathogene m.o. plaatsvinden.

Voor overdracht van m.o. is dus eerst contact nodig met het bloemenwater.

Het voorkómen van overdracht

Aan bloemenwater kunnen stoffen worden toegevoegd die de uitgroei van bacteriën belemmeren. In het verleden werd vaak gebruik gemaakt van chloortabletten. Het gebruik van chloor in deze is al meer dan vijf jaar verboden voor alle afdelingen in het ziekenhuis op grond van de Bestrijdingsmiddelenwet⁽⁷⁾.

Een goed alternatief zijn de bij de bloemen vaak meegeleverde zakjes Chrysal clear®. Deze zakjes snijbloemenvoedsel worden geleverd in vloeibare vorm of in poedervorm en behoudens geven van voeding aan de bloemen remt Chrysal clear® tevens de groei van micro-organismen⁸. Doordat de bloemen worden gevoed en de groei van micro-organismen wordt tegengegaan hoeft het water niet dagelijks te worden ververst, maar slechts éénmaal per week. Volstaan kan worden met het bijvullen van de vazen met een oplossing Chrysal clear® in vers kraanwater. Omdat, zoals eerder gezegd, bloemen over het algemeen niet langer dan één week staan in het ziekenhuis, zal verversen van het water nauwelijks aan de orde komen.

Mocht bloemenwater onverhoopt toch ververst moeten worden, dan moet dit gebeuren in de spoelkeuken. Bij inachtname van de gewone hygiënemaatregelen, in deze handen wassen of desinfecteren na de verzorging van bloemen en voorzichtig afgieten van het bloemenwater en schoonmaken van de vaas voor hernieuwd gebruik, wat overigens in een bedpanspoeler kan gebeuren, wordt de kans op overdracht van m.o. gering geacht.

Conclusie

Voor besmetting van de handen is contact nodig met het bloemwater. Patiënten worden niet besmet indien er geen contact is met dit water. Uitgroei van bacteriën in het bloemenwater kan worden voorkomen door toevoegen van Chrysal clear® snijbloemenvoedsel aan het bloemenwater. Hierdoor hoeft het water niet meer dagelijks te worden ververst, maar kan worden volstaan met het bijvullen van de vazen met schoon kraanwater waaraan Chrysal clear® is toegevoegd.

Mocht verversen toch nodig zijn, dan dient dit te geschieden in de spoelkeuken waarbij voldoende aandacht wordt gegeven aan de gestelde hygiënemaatregelen.

Literatuur

1. Taplin D, Merz PM. Flower vases in hospitals as reservoirs of pathogens. Lancet 1973;2:1279-1281.
2. Schroth MN, Cho JJ. No evidence that Pseudomonas on chrysanthemums harms patients. Lancet 1973;3:906-907.
3. Kates SG, McGinley KJ, Larson EL, Leyden JJ. Indigenous multiresistant bacteria from flowers in hospital and nonhospital environments. Am J Infect Control 1991;19;3;156-61.
4. Riser E, Noone P, Thompson RE. The use of a fluorescence typing method in an epidemiological study of klebsiella infection in a London hospital. J of Hygiene 1978;80,1:43-56.
5. Bartzokas CA, Holley MP, Sharp CA. Bacteria in flower vase water: incidence and significance in general ward practice. British Journal of Surgery 1975;62,4: 295-7.
6. Hospital Infections. Fourth edition. Edited by John V. Bennett and Philip S. Brachman. Hoofdstuk: The inanimate environment, bldz. 309.
7. Correspondentie De heer H.R. Reus, Keuringsdienst van Waren, Groningen.
8. Vertrouwelijke correspondentie TNO. The antimicrobial activity of Chrysal.
9. Hospital Epidemiology and Infection Control. Edited by C.Glen Mayhall. Hoofdstuk Environmental Services bldz. 820.
10. Gezondheidsraadrapport 1976. Herziene richtlijnen ter preventie en bestrijding van ziekenhuisinfecties. Bldz. 114-115.

Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie