Babyvoeding (THIP 2001–2)
Vraagstelling:
Hoe lang mag afgekolfde moedermelk in de koelkast
worden bewaard alvorens deze wordt toegediend aan de “eigen” baby in het
ziekenhuis?
Antwoord:
Inleiding –
Indien moedermelk thuis of in het ziekenhuis wordt
afgekolfd voor gebruik in het ziekenhuis door de “eigen” baby, dient de
moeder op de hoogte te zijn van en ook te zijn geïnstrueerd over de hygiënische
maatregelen die moeten worden genomen tijdens het afkolven, vervoeren en
opslaan van de melk.
Invriezen –
De moedermelk wordt na het afkolven afzonderlijk
bewaard in een steriele fles, die is voorzien van datum en tijdstip van
afkolven. De afgekolfde moedermelk wordt direct in de koelkast (4° C.) gezet
en ingevroren zodra de melk is afgekoeld.
In de vriezer kan de moedermelk 2 weken tot 3 maanden
worden bewaard. De bewaartijd is afhankelijk van het type vriezer. Twee weken
geldt voor een twee sterren type vriesruimte en drie maanden voor een drie
sterren type vriesruimte.
Bewaren in de koelkast –
Voor
het bewaren van de afgekolfde moedermelk in de koelkast, zonder dat de melk
wordt ingevroren, geeft de WIP in haar richtlijn no. 30a: “Infectiepreventie
op de afdeling neonatologie” een termijn aan van 24 uur. Indien de
afgekolfde moedermelk na 24 uur niet is gebruikt, dient deze te worden
weggegooid(1). In diverse neonatologiecentra in Nederland wordt deze
24 uur bewaartermijn niet aangehouden maar heeft men gekozen voor een termijn
van 48 uur, op grond van beschikbare literatuur (2-6).
Literatuur-
In het onderzoek van Roberto Sosa(2)
zijn
44 monsters van borstvoedingsmelk over een periode van vijf dagen onderzocht
op bacteriegroei. In acht monsters werd geen groei waargenomen. Uit de
overblijvende 36 monsters werd voornamelijk huidflora gekweekt gelijk aan de
flora die werd gevonden op de huid en de tepels van de moeder. Uit drie
monsters werd Klebsiella en Pseudomonas gekweekt. Dit werd geweten aan het
niet inachtnemen van de hygiënemaatregelen tijdens het afkolven door de
moeder. De uitgangsconcentratie van bacteriën was laag, variërend van 103 - 105. De hoeveelheid bacteriën verminderde over de vijf
dagen dat de borstvoeding in de koelkast werd bewaard. Dit werd verklaard door
het afkoelingsproces in de koelkast en door de anti-bacteriële componenten
aanwezig in de moedermelk.
In de handleiding van Duitse moedermelkbanken(3)
worden
de hygiënemaatregelen besproken die genomen moeten worden direct na het
afkolven van de moedermelk tot de toediening aan het kind. De maatregelen
komen overeen met de maatregelen die verwoord zijn in de richtlijn no. 30a van
de WIP. De aangegeven bewaartijd in de koelkast in deze handleiding is 48 uur.
Deze is gebaseerd op de literatuur, die weliswaar in sommige studies een
langere periode aangeeft, van 5 tot zelfs 8 dagen. Maar de handleiding heeft
de duur op 48 uur gesteld omdat de temperatuur in de koelkast niet constant op
4° C. kan worden gehouden. Door frequent openen en dichtdoen van de deur
kunnen grote temperatuurschommelingen optreden, hetgeen uiteraard van invloed
is op de in de koelkast bewaarde moedermelk.
In het onderzoek van A. Pardou(4) uit
1994 worden de effecten van bewaren en de aanwezige bacteriën in de
moedermelk bestudeerd. Ook wordt het effect
van koelen en invriezen op de moedermelk bekeken. De resultaten
suggereren dat het type en de duur van het koelingproces invloed hebben op de
melk. Zo blijkt uit het onderzoek dat koelen in de koelkast een verlaging van
het initiële aantal bacteriën geeft welke niet wordt gezien bij invriezen.
Indien moedermelk wordt gekoeld bij een temperatuur van 4° C. is de
vermenigvuldiging van bacteriën minimaal en voor de meeste pathogene
micro-organismen bijna niet mogelijk. Bij een temperatuur van 4° C. worden de bactericide en
bacteriostatische factoren van de moedermelk langer bewaard. Dit zou een
verklaring zijn voor het afnemen van het initiële aantal bacteriën tijdens
het koelen in de koelkast. Temperatuursverhogingen hebben een nadelige invloed
op deze processen. De conclusie van dit onderzoek was dat voor de
microbiologische kwaliteit van de moedermelk het beter was de melk te bewaren
in de koelkast dan in te vriezen en dat een bewaartermijn van acht dagen in de
koelkast verantwoord was mits er
geen temperatuurschommelingen in de koelkast zouden optreden.
Ook in het boek ‘Hospital Epidemiology and
infection control’ van C.G. Mayhall(5) op pagina 553, hoofdstuk 38
wordt geadviseerd een bewaartermijn van 48 uur aan te houden voor afgekolfde
moedermelk bewaard in de koelkast. Dit advies is gebaseerd op hierboven
vermelde literatuur.
Door Elaine Larson is in 1984 een artikel
gepubliceerd(6)waarin
de microbiologische kwaliteit van moedermelk bewaard in de koelkast gedurende
24 tot 48 uur, onder de loep is genomen.
Op drie tijdstippen zijn monsters afgenomen. Tussen
de drie monsters konden geen significante verschillen in het aantal bacteriën
worden aangetoond. Alle monsters bevatten Staphylococcus epidermidis. In 4
monsters konden Gram negatieve m.o. worden aangetoond. Alle monsters bevatten
< 106 kolonies/ml
en er kon geen onderscheid worden aangetoond tussen afgekolfde moedermelk
thuis in het ziekenhuis. De conclusie van het onderzoek was dat het
microbiologisch verantwoord was de afgekolfde moedermelk gedurende 48 uur in
de koelkast te bewaren.
Nieuw standpunt van de WIP
Na bestudering van de bovenstaande literatuur is de
WIP van mening dat het eerder ingenomen standpunt van de WIP: het bewaren van
moedermelk in de koelkast gedurende 24 uur, herzien moet worden en de
toegestane bewaartijd mag worden verlengd naar 48 uur. In de literatuur wordt
meerdere malen gesproken over een langere termijn variërend van 5 tot 8
dagen. Omdat niet gegarandeerd kan worden dat in een koelkast altijd een
constante temperatuur van 4° C. heerst, wordt door de WIP deze langere
termijn niet overgenomen.
Literatuur
- Richtlijn
van de Werkgroep Infectie Preventie no.30A: Infectiepreventie op de
afdeling neonatologie. Leiden, februari 1998.
- Roberto Sosa, Lewis Barness. Bacterial growth in refrigerated human milk. AJDC
1987;141:111-2.
- Skadi
Springer. Sammlung Aufbewahrung und Umgang abgepumpter Muttermilch fur das
eigene Kind im Krankenhaus und zu Hause. 1998.
- A.
Pardou, E. Serruys, F. Mascart-Lemone, M. Dramaix, H.L. Vis. Human milk
banking: influence of storage processes and of bacterial contamination on
some milk constituents. Biol neonate 1994;65:302-9.
- C.G.
Mayhall editor. Hospital Epidemiology and Infection Control. Hoofdstuk 38,
pagina 553. 1996. ISBN 0-683-05660-3
- Elaine Larson, Ramona Zuill, Vicki Zier, Barbara Berg. Storage of human breast
milk. Infection Control 1984;5;3:127-30.
Auteur:
Thea Daha
Hygieniste Werkgroep Infectiepreventie.
T(H)IP-DOC - Tijdschrift voor Hygiene en Infectiepreventie
